MOTİVASYON (GÜDÜLENME)

MOTİVASYON (GÜDÜLENME)
Bu bölümde, güdülenmenin tanımı ve niteliği, güdülenme kuramları, katılıma güdüleme, güdülemeyi etkileyen kişisel faktörler, öğrencileri güdüleme yolları ve güdüleme yaklaşımlarının sınıfta uygulanması konulan sırayla ele alınarak aşağıda açıklanmıştır.

GÜDÜLEMENİN TANIMI VE NİTELİĞİ
Güdüleme kavramının dilimizdeki tam karşılığım bulmak çok zordur. Bu kavram ingilizce ve Fransızca "motive" kelimesinden türetilmiştir. Motive kelimesi Türkçe'de güdü, saik veya harekete geçirici güç anlamına gelmektedir. Motive (güdü) temel kavramından türetilen motivasyon (güdüleme), davranışı hedefe doğru yönlendiren ve faaliyete geçiren bir güçtür. Motivasyon, istek ve arzuları, ihtiyaçları,dürtüleri ve ilgileri kapsayan genel bir kavramdır. Açlık, susuzluk, uyku gibi fizyolojik kökenli güdülere dürtü (drive) denilmektedir. Bilme, başarma, sevgi ve sosyal onay gibi dürtülere de ihtiyaç denir. İhtiyaç, organizmanın yaşamım sürdürebilmesi için gerekli olan su ve şekerden yada uyku gibi bir durumdan mahrum bırakılması durumudur.
Güdü (motive) ler, canlıları belli hedeflere yönelten ihtiyaç, istek ve dürtü gibi süreçlerle tanımlanmaktadır. Örneğin, bireyin susuzluk ihtiyacım gidermek için bir şeyler içmesi, sıkıntıdan kurtulmak için çeşitli işlerle uğraşması güdüsel davranışlar olarak belirtilmektedir. Güdülerin yön, şiddet ve süre olmak üzere üç boyutu vardır. Örneğin, arkadaşları spor yapmaya giden bir öğrencinin evde kalıp ders çalışması, başarı güdüsünün yönü ile ilgilidir. Diğer yönden arkadaşlarından daha çok çalışan bu çocuğun cabası başarı güdüsünün şiddeti ile sınavda başarısız olmasına rağmen dersi bırakmayıp devam etmesi de güdünün sürekliliğim ifade etmektedir.
Öğrenciler daha çok merak ve ilgi duydukları konuları daha kısa sürede öğrenirler. Ancak okuldaki bütün konuların Öğrencilerin ilgilerini çekeceği söylenemez. O halde öğrenciyi güdülemenin yolları nelerdir? Bu soruyu cevaplayabilmek için güdülenmeyle ilgili kuramsal yaklaşımlar bilinmelidir. Bu yaklaşımlardan bazıları bundan sonraki alt bölümde açıklanacaktır.
Bir kuvvetin nesneyi harekete geçirmesi gibi güdüleme de kişiyi harekete geçirir. Öğrencilerin derslere daha çok dikkat ettikleri, ilgi duydukları, ödevlerin! yaptıkları ve sınavlar için çalıştıkları zaman, motive olduklarım (güdülendiklerini) söyleyebiliriz. Eğer öğrenciler, ifade edilenleri davranışlarında gösteremiyorlarsa güdülenmemiş kabul edilirler.
Araştırmalar güdülenme ile başarı arasında kuvvetli bir pozitif ilişkisi olduğunu göstermektedir. Güdülenme öğrenme ortamının tümünü etkileyen güçlü bir faktördür. Güdülenmedeki artış, öğrenci davranışlarının daha iyiye gitmesine yardım eder ve sınıf yönetimi problemlerinin azalmasını sağlar. Ayrıca öğretmen ve öğrencilerin okulda, daha çok haz duymalarına imkan sağlar.
A.GÜDÜLENME KURAMLARI
Bir sınıftaki öğrenciler bir çok özellik yönünden birbirine benzedikleri halde, çok farklı davranışlar gösterebilmektedirler. Öğrencilerden biri ödevim çok iyi yapıyor, derse istekle katılıyor ve iyi notlar alabiliyor. Diğer bir öğrenci de görevlerim tam yerine getirmiyor, derse katılımı çok az ve pek iyi notlar almıyor. Öğretmenlerinizden bazen şu sözleri duyarsınız "ödevini yapabilirde ancak çaba göstermiyor" veya "o çok zeki olmakla birlikte çok çalışkan". Güdüleme kuramları bu yönlerde bireyler arasındaki farkları açıklamamıza yardımcı olmaktadır. Aşağıda bu yaklaşımlar, fazla ayrıntıya girmeden açıklanmıştır.
1.DAVRANIŞÇI YAKLAŞIM
Davranışlara göre güdüler, şartlanma ve modelden öğrenme yollarıyla öğrenilmektedir. Güdülenmede davranışsal yaklaşımın etkililiği, büyük ölçüde pekiştireçlere bağlıdır. Sınıfında öğretmenin yada arkadaşlarının sorduğu sorulara doğru cevap veren öğrencilere uygun pekiştireçler verildiğinde öğrenciler bir yandan sorulan sorulara cevap vermek için güdülenmiş olurlar, diğer yandan da öğrenmeye karşı istekli hale getirilmiş olurlar.
Bu yaklaşım, dışsal güdülenmeye dayalı bir yaklaşımdır. Bu yaklaşıma göre, öğrenci kendi amaçlarım bir kenara bırakıp, kendini ödüle getiren amaçlara yönelebilir. Davranışsal yaklaşımın ilkeleri okullarda yaygın bir şekilde uygulanmasına rağmen, öğrencileri güdüleme konusunda tartışmalı bir yaklaşımdır. Bu yaklaşıma getirilen ana eleştiri, dıştan güdülenmenin bireyin davranışları üzerine olan olumsuz etkileridir. Öğrenci sadece ödül almak için istenilen davranışı öğrencileri güdülemede bazı sakıncaları olabilir. Dıştan alınan ödüller, öğrenci davranışlarım yönlendirmeye başlayabilir. Öğrenciler, her davranışı bir ödül almak için yapmaya başlayabilirler. Bu nedenle bireyin içsel olarak kendisini pekiştirmesi ve yönlendirmesi tercih edilmelidir.
2.İNSANCIL YAKLAŞIM
Aslında bütün insanlar güdülenmiştir. Kimse asla motivasyonsuz değildir. Bazen insanlar, bizim onların yapmasını tercih ettiğimiz şey için güdülenmemiş olabilirler, ancak onların tamamen motivasyonsuz olduğunu söylemek doğru olmayabilir" ifadesi insancıl psikoloji harekelinin ana ilkesidir. İnsancıl psikoloji, insanı zihinsel, duygusal ve sosyal faktörler içinde bir bütün olarak inceler ve bu faktörlerin öğrenme ve güdülenmeyi nasıl etkilediği üzerinde durur. İnsancıl psikoloji kişilerin algılamaları ve içten gelen ihtiyaçlarına cevapları üzerine odaklanır.
.
İnsancıl yaklaşıma göre, her birey değerlidir, çünkü doğuştan değerli bir varlıktır. Çevrenin öğrenme ve güdülenmedeki rolünü destekleyen ikna edici kanıtlar vardır. Öğretmenler sınıfta öğrencilere sadece bilgi verip, istenen cevapları pekiştirmezler, bunun yerine hem öğrenmeyi hem de öğrenenin kişisel gelişimin kolaylaştırırlar.
3.BİLİŞSEL YAKLAŞIM
Neden küçük çocuklar, bu kadar istekli bir şekilde çevrelerini sorgularlar? Neden bulmaca oyunları 4-5 yaşındaki çocukların zamanlarının büyük bir kısmım meşgul ediyor? Bilişsel yaklaşıma göre, düzeni ve dünya işlerim anlama ve denge kurabilme ihtiyacından dolayı güdüleniriz. Bilişsel yaklaşım, davranışçı yaklaşıma bir tepki olarak gelişmiştir. Davranışsal yaklaşımda, dışsal etkenler önemli görülürken, bilişsel yaklaşımda ise içsel etkenler önemlidir. Hoşlandığı bir dersin sınavına çalışan bir öğrenci yorgıınluğunun, açlığının yada uykusuzluğunun farkında olmayabilir. Çünkü. amaçlarım gerçekleştirme gibi içsel ihtiyaç onu etkilemektedir. Bu nedenle öğretmenler, ders esnasında öğrencilerin içsel ihtiyaçlarım merak uyandırarak. ilginç ve şaşırtıcı sorular sorarak harekete geçirmelidir. Ancak, bütün öğrencilerde içsel ihtiyaçların harekete geçirilmesi zordur. Çünkü, öğrencilerin beklentileri, amaçları ve değerleri ve ihtiyaçları çok farklıdır. Bilişsel yaklaşım. öğrenciler arasındaki farklılıkları açıklamada öğretmene yardımcı olmaktadır
4.SOSYAL ÖĞRENME YAKLAŞIMI
Bu yaklaşım, davranışçı ve bilişsel yaklaşımların özelliklerim içerdiği gibi kişisel faktörleri de içererek bu iki yaklaşıına yeni boyutlar ekler. Bu yaklaşıma göre, sadece dışsal uyarıcılardan etkilenmeyiz. İçsel etkilerle de yönlendirilmeyiz. Çevresel değişkenler ve bilişsel özellikler kadar, öz-yeterlik (kendi kendinc yetme), bağımlılık, başarı, vb. özelliklerde öğrencilerin davranışım etkiler. Davranışlar kişisel özelliklerin çevresel ve bilişsel özelliklerle etkileşimi sonucu ortaya çıkar.
Sosyal öğrenme yaklaşımına göre güdülenmeyi etkileyen üç ana etken vardır. Bunlar:
1. Bireyin amacına ulaşma beklcntisi
2. Amacın birey için değeri ve
3. Bireyin yapılacak işc yönelik tepkisidir.
Birey ilk iki maddeye olumlu cevaplar veriyorsa, kendine yeterlik duygusu geliştirecektir.

GÜDÜLENMEDE KİŞİSEL FAKTÖRLER
1.KAYGI (GÜDÜLENME VE UYARILMA)
Öğretmen olarak hepimiz sınav saatinin heyecanla bekleriz. Kan basıncımız yükselir, biraz daha hızlı nefes alıp veririz, hatta ellerimiz terleyebilir.. Sınav öncesi, sınav süresince ve sınav sonrası dikkatli ve uyanık oluruz,. Uyarılmış bir halde oluruz ve motivasyonumuz yüksek düzeydedir.
Öğrenme için gerekli sarılardan biri olan genel uyarılmışlık hali, "organizmanın verimli bir öğrenme sağlayabilmesi için hazır ve tetikte bulunmasıdır. Organizmanın çok veya az uyarılmışlık halinde olması öğrenme için uygun bir durum değildir. "Canım ders çalışmak istemiyor" veya canım okula gitmek islemiyor'' diyen öğrenciler yeterli uyarılmışlık seviyesine ulaşamamışlardır..
2.GÜDÜLENME VE İHTİYAÇLAR
İhtiyaç, gerekli veya arzulanan bazı şeylerin eksikliğidir. İhtiyaçlar, açlığın ortaya çıkardığı yiyecek ihtiyacı gibi gerçek ya da algılanan olabilir. Diğer yönden ihtiyaçlar basit ve somut olabileceği gibi karmaşık ve soyutta olabilir, ihtiyaçlar konusunda en yaygın görüş Maslow'a aittir. Hümanist (insancıl) psikolojinin önde gelen isimlerinden biri olan Maslow'a göre güdülenmenin temelinde ihtiyaçlar vardır. Maslow'a göre insanda 7 temel ihtiyaç vardır.
Bunlar:
l.Kendini gerçekleştirme,
2.Estetik ihtiyaçlar,
3.Bilme/Tanıma,
4.Saygınlık,
5.Yakınlık/Sevgi,
6.Güvenlik
7.Fizyolojik ihtiyaçlardır
Bu ihtiyaçlar iki gruba ayrılabilir. Alttan itibaren ilk dördü eksiklik ihtiyaçları (yokluğunda insanların bunları karşılamak için çabaladığı ihtiyaçlardır. Bu ihtiyaçlardan bir alttaki karşılanmadığı sürece insanlar bir üstteki ihtiyacı gidermek için çaba göstermezler. Örneğin, kendini güvenlik içinde hissetmeyen bir kişi ait olma, sevme-sevilme gibi bir üst düzeydeki ihtiyaçlara yönelmez. Bu nedenle bir öğrenci sınıfta kendini dışlanmış bir kişi olarak algılıyorsa, öğretmen onunla. ilgilenerek gruba ait olma duygusunu kazandırmalıdır.

3.GÜDÜLENME VE İNANÇLAR
Kişilerin güdülenmesini etkileyen üçüncü kişisel faktör, onların inançlarıdır. Yükleme kuramı ve bazı araştırma bulgulan, yeteneklerin kararlı ve denetlenemez olduğunu ifade ederken, bazı görüşler de yeteneklerin çabayla geliştirilebileceğin! ifade etmektedir. Diğer yandan yetenekle ilgili inançlarda gelişimsel farklılıklar vardır. Küçük yaştaki çocuklar yetenekleri ile ilgili olarak iyimser görüşler taşırlar ve yüksek başarı beklentisi içindedirler, ilk sınıflarda çocuklar çaba ve yeteneği aynı anlamda görürler. Bu yaştaki çocuklar yetenekli insanların çok çalıştığım, çok çalışmanın da onları yetenekli yaptığım düşünürler.
4.GÜDÜLENME VE AMAÇLAR
Öğrencilerin derslerle ilgili amaçları, onların güdülenme düzeylerim etkilemektedir. Böyle olmasına rağmen birçok öğrenci etkili amaçlar oluşturmada beceriksizdir. Etkili amaçlar, kısa vadelidir. Öğrencilerin amaçları,' onların öğrenilecek konulara nasıl yaklaştıklarım etkiler. "Bundan Sonra bütün ödevlerimde daha dikkatli olacağım" şeklindeki bir amaç, etkili amaç kriterim karşılamıyor. Bu nedenle gerçekleşme ihtimali azdır. Bir başka öğrencinin amacı "20 matematik probleminden en az 15 tanesini doğru çözebilmeliyim" şeklinde ise böyle bir amaç kısa vadeli, kriter dayanaklı bir amaçtır. Eğer bu ikinci amaç "20 matematik sorusunu doğru olarak çözüp, açıklamalı çözümlerini defterime yazacağım" biçiminde belirtilmişse, bu "amaç etkili amaç kriterim karşıladığı gibi kısa vadeli öğrenmeye''" yönelik olup, gerçekleşme ihtimali daha yüksektir. Böyle amaç belirleyen öğrenciler, verilen görevi başarmayla ilgilenirler, başkalarıyla kendini karşılaştırmayla ve başarısızlıkla değil. Bu nedenle öğretmenler öğrencilerinden gerçekçi ve anlamlı öğrenme amaçları belirlemelerim ve bunlara ulaşmaları için çaba göstermeleri hem arzulamalı, hem de istemelidir.
ÖĞLERİCİLERİ GÜDÜLEME YOLLARI
Öğretmenin, öğrencisine istenilen davranışların kazandırabilmesi' ve etkili sınıf yönetimi becerisine sahip olabilmesi 'için ' öğrencilerini öğrenme motivasyonlarını yükseltmesi gerekir. Bunu sağlayabilmek için öğrenciyi güdülemenin yollarının neler olduğunu bilmelidir. Aşağıdaki paragraflarda' öğrencileri güdülemenin yollarından bazıları maddeler halinde örneklendirilerek sunulmaktadır.
1. Öğrencileri güdüleme yollarından bin, onlara istenilen, bir davranışı kazandırmada model olmaktır.
2. Öğrenilecekleri bir sorunla ilişkilendirmektedir. '"'Öğrenci' öğreneceklerinin gerçekten öğrenilmesi gerekli Şeyler olduğuna inanmalı ve bunların hangi problemlerin çözümünde kullanacağım bilmelidir.
3. öğrencinin dikkati, sürekli olarak öğrenme materyaline kanalize
edilmelidir. Güdülenme, süreklilik ve bütünlük gösteren: bir etkinler sistemi
içinde tasarlanmalıdır
4. Güler yüzlü, sabırlı, tutarlı, sevecen, dürüst ve anlayışlı bir öğretmen kişiliği, öğrencinin derse güdülenmesinin ön şartıdır
5. Öğretmenin başarısızlıktan korkulmaması gerektiğim her zaman ve her :'durumda vurgulaması özellikle içe kapanık (çekingen)J öğrencileri güdülmeyebilir.
6. öğrencileri güdülemenin yollarından biri de bireyler 'arasındaki farklılıkların dikkate alınarak güdülemenin yapılmasıdır.
7. Öğrencileri güdülemenin yollarından biri de sözel övgünün kullanılmasıdır. Her öğrencinin övülebilecek bir davranışı vardır, Öğretmen bunu görmeli ve beğendiğin! öğrencilere belli etmelidir.
8. Öğrencileri sınıfta güdülemenin yollarından bir diğeri de öğrencileri dersin hedeflerinden haberdar etmektir.

.

KAYNAKÇA
Ames, C., "Classrooms : 'Goals, Structures and student Motivational. Journal of Educational
Psychology,84(3),261-271 Aydın, A., Sınıf Yönetimi. Ankara: Anı Yayıncılık, 1998 Bacanlı, H., Gelişim ve Öğrenme. Ankara: 1999 Başar, H., Sınıf Yönetimi. Dördüncü Basım. Ankara: Pegem Özel Eğitim ve Hizmetleri Ltd.Şti.
Yayını, 1999
Cangelosi, J. S., Classroom Management Strategies. Longman İnç, New York: 1997 Celep, C.,"Öğretmen Yerlik Duygusu, Öğretmenlerin Yönetim, Çalışma Grubu ve Öğrenci
Hakkındaki inancı ve Öğrenci Kontrol Yönelimi", VII. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi.
Konya: Selçuk Üniversitesi Eğitim Fakültesi, 9-11 Eylül, Cilt: l Cüce loğlu, D., insan ve Davranışı, İstanbul: Remzi Kitabeci A.Ş., 1991. Chance, P., "The Rewards ofLeaming", Phi Delta Kappanı, 1992, 74(3), 200-207. Dickinson, A. "The Detrimental Effects OfExtrinsic Reinforcement on întrinsic Motivation'The
College Publishing Company, 1994 Eren, E., Yönetim Psikolojisi. Genişletilmiş ikinci Basım. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayını,
No:3182
Fidan, N., Okulda Öğrenme ve Öğretme. Ankara: Alkım Kitapevi, 1996 Gürşimşek, l., "Etkin Sınıf Yönetimi İçin Etkili İletişim Becerileri", Eğitim ve Bilim.
Ankara:TED Yayını, 1999, Cilt:23, Sayı: 112
Selçuk, Z., Gelişim ve öğrenme. Altıncı Basım-Ankara:1999 Senem oğlu, N., "Sınıf İçi Öğretmen Davranışları Üzerine Bir Araştırma" Eğitim ve Bilim.