AVRUPA TOPLULUKLARI

1. AVRUPA TOPLULUKLARI
1.1. Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT)
Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu’nun kurulması yönündeki ilk girişim, 9 Mayıs 1950 tarihinde Fransız Dışişleri Bakanı Robert SCHUMAN’dan gelmiş ve Avrupa ülkelerine yapılan çağrıda, savaş sanayinin ana maddeleri olan kömür ve çeliğin üretim ve kullanımının uluslarüstü bir organın sorumluluğunda yönetilmesi öngörülmüştür.
Schuman Planı esas alınarak yapılan görüşmeler sonunda AKÇT’yi kuran ve aynı zamanda bugünkü Avrupa Birliği’nin temelini oluşturan Paris Antlaşması, Almanya, Belçika, Fransa, Hollanda, İtalya ve Lüksemburg arasında 18 Nisan 1951 tarihinde Paris’te imzalanmış ve 25 Temmuz 1952 tarihinde yürürlüğe girmiştir. AKÇT’ye İngiltere, İrlanda ve Danimarka 1.1.1973, Yunanistan 1.1.1981, Portekiz ve İspanya 1.1.1986, Finlandiya, İsveç ve Avusturya ise 1.1.1995 tarihinde katılmışlardır. “Montanunion” olarak da anılan bu anlaşma ile, üye ülkeler arasında bir ortak kömür ve çelik pazarı oluşturulması, ekonominin geliştirilmesi ve istihdam ile hayat seviyesinin yükselmesinin sağlanması hedeflenmiştir.
1.2. Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET)
Avrupa ekonomik Topluluğu, 1957 yılında altı Batı Avrupa Devleti (Almanya, Fransa, Belçika, Hollanda, Lüksemburg ve İtalya) arasında imzalanan “Roma Antlaşması” ile kurulmuştur. AET’ye hukuken ve fiilen uluslararası bir kuruluş olma niteliğini kazandıran Antlaşma, 1 Ocak 1958 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Roma Antlaşması, 248 madde, ekler ve protokollerden oluşmaktadır.
AET’nin nihai hedefi Avrupa’nın siyasal bütünlüğe ulaşmasıdır. Bu hedefe varmak için öngörülen ekonomik dengeyi sağlamak üzere, ilk araç olarak üye ülkeler arasında malların, hizmetlerin, sermayenin ve emeğin serbestçe dolaştığı bir ortak pazar ve gümrük birliği kurulması öngörülmüştür. Roma Antlaşması’nın 2 nci maddesinde AET’nin hedefi “Topluluğun görevi, ortak pazarın kurulması ve üye ülkelerin ekonomik politikalarının giderek yaklaştırılması suretiyle, Topluluğun bütünü içinde ekonomik etkinliklerin uyumlu olarak gelişmesini, sürekli ve dengeli bir yayılmayı, artan bir istikrarı, yaşam düzeyinin hızla yükseltilmesini ve birleştirdiği devletler arasında daha sıkı ilişkileri gerçekleştirmektir” şeklinde özetlenmiştir.
1.3. Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu (EURATOM)
Paris Antlaşması’nı imzalayan altı ülke arasında AKÇT ile sınırlı bir alanda başlatılan bütünleşme çabalarını çeşitli alanlara yaygınlaştırma girişimleri kapsamında, öncelikle, Avrupa genelinde siyasi alanda bir bütünleşme gerçekleştirme yoluna gidilmiştir. Ancak, 1952 yılında Avrupa Savunma Topluluğu ve 1953 yılında Avrupa Siyasal Topluluğu (European Political Economy) olarak somutlaşan dış politika ve savunma politikası alanlarındaki bütünleşme girişimlerinin başarısızlıkla sonuçlanması neticesinde, ekonomik entegrasyon gerçekleştirilmeksizin siyasi entegrasyona ulaşılamayacağı şeklindeki görüş ortaya çıkmış ve bu doğrultuda ekonomik entegrasyon çabaları yoğunluk kazanmıştır.
Bunun üzerine, Messina’da, 1-2 Haziran 1955 tarihinde düzenlenen konferansta iki yeni Avrupa Topluluğu’nun daha kurulması kararlaştırılmıştır. uzun süren görüşmeler ve teknik çalışmalardan sonra 25 Mart 1957’de, bu kez Roma’da imzalanan Antlaşmalar ile AET ve EURATOM kurulmuştur. EURATOM’un amacı, atom enerjisinin barışçı amaçlarla kullanımını geliştirmektir. Antlaşma’nın 1 inci maddesi çerçevesinde EURATOM’un temel hedefi, nükleer endüstirinin süratle kurulması ve gelişmesi için gerekli şartların gerçekleştirilmesi yolu ile üye ülkelerin hayat seviyelerinin yükseltilmesi ve diğer ülkelerle ilişkilerin geliştirilmesi olarak özetlenmektedir.
1.4. Avrupa Toplulukları’nın Gelişimi ve Genişleme Süreci
Roma Antlaşması’nın 1958 yılı başında yürürlüğe girmesinden sonra, her üç Topluluk (AKÇT, EURATOM, AET) bakımından, özellikle de Roma Antlaşması’nın uygulanması açısından başarılı olarak nitelendirilebilecek bir dönem başlamıştır.
Üye devletler arasındaki gümrük birliği, Roma Antlaşması’nda öngörülen tarihten bir buçuk yıl önce, 1 Temmuz 1968’de gerçekleşmiş, ulaştırma ve enerji alanlarındaki gecikmelere rağmen AET, “geçiş dönemi” adı verilen ilk uygulama devresinin sonunda 31 Aralık 1969 tarihinde Antlaşma ile saptanan hedeflerin çoğuna ulaşmayı başarmıştır.
Diğer taraftan, 1969 yılında La Haye’de yapılan Zirve’de, Topluluklara katılma talebinde bulunan İngiltere, İrlanda, Danimarka ve Norveç ile konuya ilişkin müzakerelerinin başlatılması kabul edilmiştir. İki yıl süren müzakerelerden sonra İngiltere, İrlanda ve Danimarka tam üye olarak, 22 Ocak 1972 tarihinde Topluluğa katılmışlar, Norveç’in katılma anlaşması ise, adıgeçen ülkede yapılan bir referandum ile reddedilmiştir. 1981 yılında Yunanistan’ın da Topluluğa katılmasıyla üye sayısı 10’a çıkmıştır. 1.1.1986 tarihinde İspanya ve Portekiz’in katılmasıyla Topluluğun üye sayısı 12’ye yükselmiştir.
Topluluğa üye ülkelerin sayısının 12’ye yükselmesi sonrasında, üyelik için başvuruda bulunan ülkelerin sayısında da artış gözlenmiştir. Türkiye’nin 14 Nisan 1987 tarihinde Topluluğa tam üyelik başvurusunda bulunmasının ardından, 17 Temmuz 1989’da Avusturya da müracaatta bulunmuştur. 4 Temmuz 1990’da Kıbrıs Rum Kesimi, 16 Temmuz 1990’da Malta, 1 Temmuz 1991’de İsveç, 18 Mart 1992’de Finlandiya, 20 Mayıs 1992’de İsviçre, 25 Kasım 1992’de Norveç, 31 Mart 1994’de Macaristan, 5 Nisan 1994’de Polonya, 22 Haziran 1995’de Romanya, 26 Haziran 1995’de Slovakya, 13 Ekim 1995’de Letonya, 24 Kasım 1995’de Estonya, 8 Aralık 1995’de Litvanya, 14 Aralık 1995’de Bulgaristan,
17 Ocak 1996’da Çek Cumhuriyeti,10 Haziran 1996’da Slovenya bu doğrultuda karar almışlardır. 1 Ocak 1995 tarihi itibariyle, daha önce Avrupa Serbest Mübadele Bölgesi (EFTA) üyesi olan, Avusturya, Finlandiya ve İsveç AB’ne tam üye olmuşlardır.
TABLO 1: AVRUPA TOPLULUĞU’NUN GENİŞLEME SÜRECİ VE TOPLULUĞA TAM ÜYELİK BAŞVURULARI
ÜLKELER   TAM ÜYELİK MÜRACAATI   KOMİSYON GÖRÜŞÜ   ÜYELİK MÜZAKERELERİ   AB ÜYELİĞİ
I. GENİŞLEME(*)
İngiltere   Mayıs 1967   Ekim 1960   Haziran 1970   1 Ocak 1973
İrlanda   Mayıs 1967   Ekim 1960   Haziran 1970   1 Ocak 1973
Danimarka   Mayıs 1967   Ekim 1960   Haziran 1970   1 Ocak 1973
Norveç(**)   Mayıs 1967   Ekim 1960   Haziran 1970   1 Ocak 1973
II. GENİŞLEME
Yunanistan(***)   Haziran 1975   Ocak 1976   Temmuz 1976   1 Ocak 1981
III. GENİŞLEME
Portekiz   Mart 1977   Mayıs 1978   Kasım 1978   1 Ocak 1986
İspanya   Temmuz 1977   Kasım 1978   Şubat 1979   1 Ocak 1986
IV. GENİŞLEME
İsveç   1 Temmuz 1991   31 Temmuz 1992   1 Şubat 1993   1 Ocak 1995
Finlandiya   18 Mart 1992   4 Kasım 1992   1 Şubat 1993   1 Ocak 1995
Avusturya   17 Temmuz 1989   1 Ağustos 1991   1 Şubat 1993   1 Ocak 1995
BAŞVURULAR
Türkiye   14 Nisan 1987   Kasım 2000   -   -
G.Kıbrıs Rum K.   4 Temmuz 1990   30 Haziran 1993   31 Mart 1998   -
Malta(****)   16 Temmuz 1990   30 Haziran 1993   Şubat 2000   -
İsviçre   20 Mayıs 1992   -   -   -
Norveç   25 Kasım 1992   24 Mart 1993   5 Nisan 1993   -
Macaristan   31 Mart 1994   15 Temmuz 1997   31 Mart 1998   -
Polonya   5 Nisan 1994   15 Temmuz 1997   31 Mart 1998   -
Romanya   22 Haziran 1995   15 Temmuz 1997   Şubat 2000   -
Slovakya   26 Haziran 1995   15 Temmuz 1997   Şubat 2000   -

ÜLKELER   TAM ÜYELİK MÜRACAATI   KOMİSYON GÖRÜŞÜ   ÜYELİK MÜZAKERELERİ   AB ÜYELİĞİ
Letonya
Estonya
Litvanya
Bulgaristan
Çek Cumhuriyeti
Slovenya   13 Ekim 1995
24 Kasım 1995
8 Aralık 1995
14 Aralık1995
17 Ocak 1996
10 Haziran 1996   15 Temmuz 1997
15 Temmuz 1997
15 Temmuz 1997
15 Temmuz 1997
15 Temmuz 1997
15 Temmuz 1997   Şubat 2000
31 Mart 1998
Şubat 2000
Şubat 2000
31 Mart 1998
31 Mart 1998   -
-
-
-
-
-
(*) İrlanda’nın 31.7.1961, Danimarka’nın 9.8.1961, İngiltere’nin 10.8.1961 ve Norveç’in 30.4.1962 tarihlerinde Topluluğa yaptıkları ilk katılma müracaatları reddedilmiştir.
(**) Norveç’in Katılma Anlaşması Eylül 1972’de gerçekleştirilen referandum sonucunda, % 53.5 olumsuz oyla reddedilmiştir.
(***) AT-Yunanistan Ortaklık Anlaşması 9.7.1961 tarihinde imzalanmış ve 1.11.1962 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
(****)Malta 26.10.1996 tarihinde tam üyelik başvurusunu dondurmuştur. Malta Eylül 1998’de başvurusunu yinelemiştir.

AVRUPA EKONOMİK TOPLULUĞU’NU KURAN ROMA ANTLAŞMASININ BÖLÜMLERİ
(ANA BAŞLIKLAR İTİBARİYLE)
A. İLKELER
B. TOPLULUĞUN TEMELLERİ
MALLARIN SERBEST DOLAŞIMI
TARIM
KİŞİLERİN,HİZMETLERİN VE SERMAYENİN SERBEST DOLAŞIMI
ULAŞTIRMA
C. TOPLULUĞUN POLİTİKASI
ORTAK KURALLAR
EKONOMİK POLİTİKA
SOSYAL POLİTİKA
AVRUPA YATIRIM BANKASI
EKONOMİK VE SOSYAL YAKINLAŞMA
ARAŞTIRMA VE TEKNOLOJİK GELİŞME
ÇEVRE
D. DENİZAŞIRI ÜLKE VE TOPRAKLARIN ORTAKLIĞI
E. TOPLULUĞUN ORGANLARI
ORGANLARIN İŞLEYİŞİNE İLİŞKİN HÜKÜMLER
MALİ HÜKÜMLER
F. GENEL VE NİHAİ HÜKÜMLER
EKLER
PROTOKOLLER
AVRUPA EKONOMİK TOPLULUĞU’NUN HEDEF, GÖREV VE FAALİYETLERİ
A. TOPLULUĞUN HEDEF VE GÖREVLERİ:
BİR ORTAK AVRUPA PAZARINI KURMAK
ÜYELERİN EKONOMİ POLİTİKALARINI YAKLAŞTIRMAK
ÜYELER ARASINDAKİ İLİŞKİLERİN VE YAŞAM DÜZEYLERİNİN DENGELİ VE DEVAMLI GELİŞMESİNİ SAĞLAMAK
EKONOMİK VE PARASAL BİRLİK OLUŞTURMAK
ORTAK BİR DIŞ POLİTİKA VE GÜVENLİK POLİTİKASI UYGULAMAK
BİRLİK VATANDAŞLIĞI KAVRAMINI OLUŞTURMAK
HUKUK VE İÇ İŞLERİ ALANINDA DAHA SIKI İŞBİRLİĞİNİ GERÇEKLEŞTİRMEK
İNSAN HAKLARINI TOPLULUK HUKUKUNUN GENEL İLKESİ OLARAK KABUL ETMEK
B. TOPLULUĞUN FAALİYETLERİ:
HEDEFLERE ULAŞABİLMEK ÜZERE;
ÜYE ÜLKELER ARASINDAKİ TİCARETTE VERGİ VE RESİMLERDEN ARINMAK; MİKTAR KISITLAMALARINI KALDIRMAK; BİR ORTAK GÜMRÜK TARİFESİ (OGT) TESİS ETMEK; ÜRETİM FAKTÖRLERİNİN SERBEST DOLAŞIMINI SAĞLAMAK
TARIM , BALIKÇILIK,ULAŞTIRMA, ÇEVRE ALANLARINDA ORTAK POLİTİKA BELİRLEMEK
ORTAK PAZAR’DA REKABET ORTAMI YARATMAK
ULUSAL MEVZUATLARIN UYUMUNU SAĞLAMAK
BİR AVRUPA YATIRIM BANKASI KURMAK
ÜYE ÜLKELERİN EKONOMİ POLİTİKALARINDA SIKI KOORDİNASYONU SAĞLAMAK
* İtalik ve koyu harflerle yazılmış olan bölümler, Maastricht Antlaşması ile getirilen değişiklikleri göstermektedir.
AVRUPA TOPLULUKLARINI KURAN ANTLAŞMALAR, GETİRİLEN DEĞİŞİKLİKLER VE ÜYE ÜLKELER
A. ANTLAŞMALAR:
(YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ TARİHLERİ İTİBARİYLE)
1952 PARİS ANTLAŞMASI / AKÇT (ECSC)
1958 ROMA ANTLAŞMASI / AET (EEC)
1958 ROMA ANTLAŞMASI / AAET (EURATOM)
1967 FÜZYON ANTLAŞMASI
1973 DANİMARKA, İRLANDA VE İNGİLTERE’NİN KATILMA ANTLAŞMASI
1981 YUNANİSTAN’IN KATILMA ANTLAŞMASI
1986 İSPANYA VE PORTEKİZ’İN KATILMA ANTLAŞMASI
1987 TEK AVRUPA SENEDİ
1993 MAASTRICHT ANTLAŞMASI
1995 AVUSTURYA, İSVEÇ VE FİNLANDİYA’NIN KATILMA ANTLAŞMASI
1999 AMSTERDAM ANTLAŞMASI
B. KURUCU ÜYELER:
F.ALMANYA, BELÇİKA, HOLLANDA, FRANSA, İTALYA, LÜKSEMBURG
C. KATILMALAR:
1973: İNGİLTERE, DANİMARKA, İRLANDA
1981: YUNANİSTAN
1986: İSPANYA, PORTEKİZ
1995: AVUSTURYA, İSVEÇ, FİNLANDİYA

ROMA ANTLAŞMASI’NA TEK AVRUPA SENEDİ (SINGLE EUROPEAN ACT) İLE GETİRİLEN ÖNEMLİ DEĞİŞİKLİKLER
ROMA ANTLAŞMASI, 1 TEMMUZ 1987 TARİHLİ TEK AVRUPA SENEDİ (SINGLE EUROPEAN ACT) İLE ÖNEMLİ DEĞİŞİKLİKLERE UĞRAMIŞTIR. BU DEĞİŞİKLİKLERİN TEMELİNDE AVRUPA PARLAMENTOSU’NUN YETKİLERİNİ ARTTIRMA VE TOPLULUĞUN TEK AVRUPA PAZARI’NIN TAMAMLANMASINA DÖNÜK ENGELLERİN GİDERİLMESİ İÇİN KARAR ALMA SÜRECİNİN KOLAYLAŞTIRILMASI DÜŞÜNCESİ BULUNMAKTADIR.

MAASTRICHT ANTLAŞMASI İLE GETİRİLEN YENİ DÜZENLEMELER
BİRLİK VATANDAŞLIĞI
EKONOMİK VE PARASAL BİRLİK
AVRUPA MERKEZ BANKASI, AVRUPA MERKEZ BANKALARI SİSTEMİ, AVRUPA PARA ENSTİTÜSÜ
EĞİTİM
KÜLTÜR
KAMU SAĞLIĞI
TÜKETİCİNİN KORUNMASI
TRANS-AVRUPA ŞEBEKELERİ
SANAYİ
ORTAK KARAR PROSEDÜRLERİ
OMBUDSMAN MÜESSESESİ
BÖLGELER KOMİTESİ
ORTAK DIŞ POLİTİKA VE GÜVENLİK POLİTİKASI
HUKUK VE İÇ İŞLERİ ALANINDA İŞBİRLİĞİ
AVRUPA PARLAMENTOSU’NA YENİ YETKİLER TANINMASI
İKAME ETME PRENSİBİ (SUBSIDIARITY)

AMSTERDAM ANTLAŞMASI İLE GETİRİLEN YENİ DÜZENLEMELER
ÖZGÜRLÜK, GÜVENLİK VE ADALET
AVRUPA BİRLİĞİ VE AVRUPA VATANDAŞLIĞI
UYUMLU VE ETKİN BİR DIŞ POLİTİKA
BİRLİĞİN KURUMLARI
DAHA SIKI İŞBİRLİĞİ VE ETKİNLİK
ANTLAŞMALARIN BASİTLEŞTİRİLMESİ VE DÜZENLENMESİ